Maria Cichocka

Jestem biologiem, absolwentką WSP w Olsztynie. Ponad 30 lat pracuje jako nauczyciel akademicki. Całe swoje życie zawodowe związałam z Katedrą Ekologii i Ochrony Środowiska. Zajmuję się ekologią i biologią roztoczy i owadów wodnych, oceną stanu ekologicznego zbiorników wodnych i problemami ochrony środowiska przyrodniczego. Prowadzę m.in. zajęcia dydaktyczne z ekologii, hydrobiologii, ochrony przyrody, akarologii, entomologii.

Na dziedzictwie kulturowym i przyrodniczym poprowadzę zajęcia z przedmiotu „Antropogeniczne zmiany środowiska”. Podczas tych zajęć studenci zapoznają się z problematyką dotyczącą zmian antropogenicznych zachodzących w środowisku. Na zajęciach w terenie spotkają się z różnymi formami antropopresji na środowisko przyrodnicze. Zapoznają się z problemami eutrofizacji i rekultywacji jezior a także przekształceń sieci wodnej w aspekcie historycznym, na podstawie porównania map z różnych okresów i aktualnej sytuacji w terenie. W czasie zajęć audytoryjnych podyskutujemy o znaczeniu obszarów wodno-błotnych dla prawidłowego funkcjonowania układów ekologicznych a także o roli torfowisk jako dziedzictwa przyrodniczego i kulturowego.

dr Maria Cichocka

Co mnie fascynuje w biologii? Formy życia i początki życia na Ziemi !

Biologia jest nauką o życiu. Wyraz ten pochodzi od greckiego bios, co znaczy życie, i logos, co oznacza słowo lub naukę. Życie jest wszędzie wokół nas. Ludzie, jako żywe organizmy, należą do złożonej sieci życia. Nasze przetrwanie natomiast zależy od wielu innych organizmów dostarczających nam pożywienia i tlenu, którym oddychamy.

Różnorodność form życia nie ma żadnych granic – od mikroskopijnej bakterii, do ogromnych stumetrowych sekwoi lub do największych zwierząt– wielorybów. Tylko pozornie tak zróżnicowanych organizmów nie łączy żadne pokrewieństwo. Jeśli, jednak, przyjrzymy się im uważniej, okazuje się, że wszystkie formy żywe mają pewne cechy wspólne.

Życie zmienia się i przystosowuje się do określonych warunków. Wszystkie organizmy składają się z komórek. To one są podstawowym elementem życia. Najprostsze są komórki bakterii. Najmniejsze bakterie mają średnicę jednej dziesięciotysięcznej milimetra. Organizmy jednokomórkowe nazywamy pierwotniakami. Mają one bardziej skomplikowaną budowę niż bakterie. W przyrodzie istnieją też bardziej złożone formy, które składają się z grup komórek współpracujących ze sobą dla wspólnych korzyści. Takim organizmem jest, np. człowiek, którego ciało zbudowane jest z miliardów komórek.

Trudno ustalić, które formy żywe są najprostsze. Istnieją wirusy, które znajdują się na styku świata organizmów żywych i świata nieożywionego. Są sto razy mniejsze od bakterii i potrafią się jedynie rozmnażać. W tym celu wnikają do żywej komórki i przejmują kontrolę nad jej normalnymi procesami. Wirus wraz z komórką sprawia wrażenie żywego organizmu, ale poza nią jest pozbawiony życia. Czym więc właściwie on jest? Na pewno nie jest żywym organizmem. Odpowiedź jest złożona jak samo życie. W bardzo długich okresach organizmy żywe mogą zmieniać się, przystosowując się do zmieniających się warunków i przekształcając w nowe formy. Powstanie wszystkich skomplikowanych form życia, jakie widzimy, umożliwia niezwykła cząsteczka – DNA i zawarty w jej budowie prosty kod. Każdy organizm ma własny niepowtarzalny DNA, czyli cząsteczkę życia.

Człowiek być może nigdy nie dowie się, jak powstało życie. Są różne teorie na ten temat. Wielu ludzi wierzy, że całe złożone życie musiało zostać stworzone przez wszechpotężną nadrzędną istotę, że miało swoje źródło. Kosmogonia biblijna podaje: „Na początku stworzył Bóg niebo i ziemię” lub, np. „Słowem Halu Jessa stworzył świat i wszystko, co na nim zaistniało”. Tych poglądów nie da się jednak analizować na gruncie nauki. Niektórzy twierdzą, że życie przybyło z przestrzeni kosmicznej w postaci bakterii czy wirusów przyniesionych przez meteoryty. W jaki sposób jednak powstało gdzie indziej?

Współcześni uczeni twierdzą, że wszechświat zaistniał najprawdopodobniej około 10-20 miliardów lat temu w wyniku gwałtownej eksplozji, zwanej Wielkim Wybuchem. Od tej pory stale ewaluuje. Pierwszą atmosferę Ziemi tworzyły ogromne ilości gazu i pary wydobywającej się z setek wulkanów. Nie było prawie wcale tlenu. Gdy Ziemia stygła, para skraplała się i opadała w postaci ulewnych deszczów. W ten sposób powstawały gorące oceany. Życie mogło powstać dopiero wtedy, gdy pojawiło się sześć pierwiastków chemicznych – węgiel, wodór, tlen, azot, fosfor i wapń. To one są podstawowym budulcem wszystkich żywych organizmów. Następnie zaczęły rozdzielać się materia i promieniowanie. Powstały galaktyki i gwiazdy. Wszechświat rozszerzał się w czasoprzestrzeni, a galaktyki ciągle oddalały się od siebie. Obecnie wszechświat nadal się rozszerza. Wewnątrz galaktyk wciąż tworzą się gwiazdy. Gazy atmosferyczne zaczęły wiązać się w bardziej złożone cząsteczki organiczne, których było coraz więcej, zaczęły też zderzać się ze sobą i tworzyć większe i bardziej skomplikowane cząstki. Pierwsze organizmy żywe mogły rozwinąć się z materii nieożywionej. Zaczęły też się rozmnażać. Powoli, w ciągu milionów lat, z pierwotnych organizmów powstały zupełnie nowe gatunki. Istniało na pewno wiele organizmów, o których nigdy się nie dowiemy. Proces, w ramach którego następowały powyższe zmiany, nazywa się ewolucją. Odnalezione szczątki wymarłych roślin i zwierząt świadczą o tym, że życie na Ziemi zmieniało się od chwili powstania.

Badacze, którzy zaczęli poważnie myśleć o ewolucji, to: James Hutton, Georges Buffon oraz Jean Baptiste Lamarck. Dopiero Karol Darwin sformułował teorię ewolucji na drodze doboru naturalnego. Stwierdził, że indywidualne cechy organizmu- wysokość, siła, zdolność do szybkiej reakcji lub ukrywania się decydują o tym, czy dany osobnik przetrwa czy też nie i czy będzie miał potomstwo. Im lepiej organizm przystosuje się do swego środowiska, tym większe są jego szanse na przetrwanie i przekazanie korzystnych cech potomstwu. Darwin jest autorem jednej z najsłynniejszych książek w historii ludzkości – „O powstawaniu gatunków”. Bez wątpienia była to książka, która zmieniała świat. Zapoczątkowała dyskusję trwającą do dziś. Kwestionowała bowiem nauki Biblii i zagrażała wierze. Jego kolejna książka – „O pochodzeniu człowieka” przyniosła nową wizję – wskazywała, że ludzie pochodzą od wcześniejszych form żywych.

Czy Darwin miał rację? Jego teorie oburzały i ciekawiły ludzi. Światopogląd człowieka na powstanie świata i życia wciąż się kształtuje, tak jak wciąż zmienia się życie i świat…

Katarzyna Zadrożna

Literatura:
1. Dinah L. Moche, Astronomia. Przewodnik po wszechświecie, Gdańsk 1995.
2. Robert Snedden, Życie, tłum. Krzysztof Hejwowski, Warszawa 1998.

Zaskakujące zależności występujące w świecie organizmów żywych czyli co mnie fascynuje w biologii

(fot. S. Czachorowski)

Biologia jest nauką o porządku panującym w świecie organizmów żywych. Badając ją, zauważamy, kiedy rządzi się ona prawem determinizmu skutkowego, jednakże nie zawsze jesteśmy w stanie ocenić, dlaczego tak jest. Ludzkość odkrywa obiekty w kosmosie, dokonuje podziałów politycznych, konstruuje wynalazki, które jeszcze przed kilkoma pokoleniami były obecne jedynie w umysłach twórców powieści fantastycznych, a jednak nie poznaliśmy jeszcze naszych własnych organizmów. Niektóre narządy pełnią określone funkcje, ale nie do końca wiemy, co kontrolują np. grasica, wyrostek robaczkowy.

Jako, że większą część swojego życia zawodowego spędziłam, jako pedagog, od kilkunastu lat obserwuję zjawisko synchronizacji cyklu płciowego dziewcząt przebywających pod jednym dachem, w tym przypadku, w bursie szkolnej. Dziewczęta przyjeżdżają do bursy szkolnej z różnych miejscowości, żeby rozpocząć naukę w szkole ponadgimnazjalnej, zamieszkują w jednym pokoju i po 2-3 miesiącach w tym samym czasie miesiączkują. Zdarza się to u koleżanek, które przyjaźnią się. Jednakże, jeżeli w grupie znajduje się dziewczyna, która nie socjalizuje się tak szybko jak pozostałe dziewczęta, nie jest lubiana – u niej synchronizacja nie występuje. Trudno wytłumaczyć powody występowania takiego zjawiska.

Można próbować wytłumaczyć tę specyficzną synchronizację posługując się następującymi hipotezami:

• Nie opłaca się być bezpłodną wówczas, gdy konkurencja (koleżanka), jest płodna 
• Ludzie to zwierzęta stadne i łatwiej wychowuje się dzieci (jeżeli dojdzie do zapłodnienia i później narodzin) w grupie 
• Działają feromony, które synchronizują cykle 

Podobnym zjawiskiem jest brak owulacji i miesiączki u kobiet, które przebywają w warunkach niekorzystnych np. obozy koncentracyjne, więzienia. Po okresie czasowej bezpłodności, kiedy warunki zewnętrzne sprzyjają narodzinom i wychowaniu dzieci u kobiet występuje zaskakująca płodność i plenność. Może działa tu taka sama zależność jak przy kompensacji wzrostu po okresie niedoboru pokarmowego u ludzi i zwierząt. Z podziwem patrzę również na zjawisko powtarzania się procesów ewolucyjnych w trakcie życia płodowego człowieka. Najpierw diploidalna zygota podobna do jednokomórkowego pierwotniaka następnie różne fazy rozwojowe, łącznie z występowaniem struny grzbietowej, która nie występuje już u noworodka i człowieka dorosłego.

Świat organizmów żywych jest cudowny i niepowtarzalny. Stwierdza się, że w określonych niskich lub bardzo wysokich temperaturach nie jest możliwe życie, jednak spotykamy tam organizmy np. niektóre nicienie.

Mając tak duży szacunek i podziw do nauk biologicznych, jako pedagog nie byłabym sobą, gdybym nie zwróciła uwagi na problem polskiego systemu edukacji. Aktualnie w podstawie programowej szkoły ponadgimnazjalnej jest tylko jedna godzina w tygodniu i to tylko w klasie pierwszej przeznaczona na naukę biologii. Tymczasem powinniśmy uznać ją, jako naukę potrzebną do zrozumienia człowieka i otaczającego go świata.

Bogusława Szczepaniak
Studentka Studiów Podyplomowych w zakresie nauczania biologii w gimnazjach i szkołach ponadgimnazjalnych

EKOLOGICZNE ZNACZENIE ZALESIEŃ

XIV Toruńskie Seminarium Ekologiczne

KONFERENCJA NAUKOWA EKOLOGICZNE ZNACZENIE ZALESIEŃ I ODLESIEŃ

TORUŃ 27 – 28 CZERWCA 2014

UNIWERSYTET MIKOŁAJA KOPERNIKA w TORUNIU

WYDZIAŁ BIOLOGII ii OCHRONY ŚRODOWISKA

REGIONALNA DYREKCJA LASÓW PAŃSTWOWYCH w TORUNIU

Komitet naukowy: dr hab. Adam Barcikowski, prof. UMK, dr hab. Anna Filbrandt-Czaja, mgr inż. Janusz Kaczmarek, prof. dr hab. Andrzej Nienartowicz, dr hab. Agnieszka Piernik

Polska należy do krajów, które w ostatnich dziesięcioleciach zwiększyły powierzchnię leśną. W latach od 1945 do 2013 roku, w wyniku intensywnych zalesień, zanotowano wzrost lesistości kraju z 20,8 do 29,3%. Ostatnio znaczna część tych zalesień była realizowana w ramach „Krajowego programu zwiększania lesistości” i „Polityki leśnej państwa”. Intensywne zalesienia przeprowadzano również wcześniej, w dwudziestoleciu międzywojennym, a także z różnych powodów – politycznych, ekonomicznych i przyrodniczych, przez rządy zaborców. Działania te, podejmowane zazwyczaj po okresie intensywnego odlesiania terenu, sprawiły, że na wielu obszarach naszego kraju występują dziś dojrzałe zbiorowiska leśne, których drzewostan stanowi pierwsze pokolenie drzew na gruntach porolnych. Zalesianie terenów nieleśnych – wydm, wrzosowisk, terenów zdegradowanych czy odłogów, jest jednym z ważniejszych przedsięwzięć przyrodniczo-gospodarczych realizowanych przez sektor leśnictwa.

W wyniku przeprowadzonych zalesień zainicjowane zostały procesy lasotwórcze, nastąpiły zmiany sięgające typu formacji roślinnych, od zbiorowisk nieleśnych przez szkółki i plantacje różnych gatunków drzew i krzewów do leśnych zbiorowisk zastępczych i dojrzałych ekosystemów leśnych o różnym stopniu naturalności. Na wielu obszarach nastąpiły znaczne zmiany struktury i funkcjonowania krajobrazu, ekosystemów oraz fitocenoz i środowiska glebowego. Zalesienia pociągnęły za sobą zmiany różnorodności biologicznej, tj. składu i bogactwa gatunkowego w obrębie flory, fauny, grzybów oraz innych grup organizmów. Tematem kolejnego spotkania ekologów w Toruniu będą zagadnienia związane z procesami restytucji lasu i towarzyszące im przeobrażenia, zachodzące na różnych poziomach organizacji biosfery, zarówno w podsystemie przyrodniczym, jak i produkcyjno-kulturowym, na podstawie monitoringu prowadzonego bezpośrednimi obserwacjami naziemnymi oraz metodami teledetekcji lotniczej i satelitarnej.

W zakres sesji referatowych i terenowej, wejdą: podstawy prawne, uwarunkowania przyrodnicze oraz strategie i metody przeprowadzania zalesień. Pragniemy też określić na konkretnych przykładach w jakim stopniu zalesienia stanowią skuteczne narzędzie możliwych działań sformułowanych 15 lat temu przez zespół naukowców i leśników (Gorzelak i in. 1999), w ramach: ochrony przyrody, zwiększania ochronnych funkcji lasu, przeciwdziałania globalnym zmianom klimatu, podnoszenia walorów przyrodniczych, estetycznych i rekreacyjnych krajobrazu, rekultywacji obszarów skażonych i zdegradowanych, polityki przestrzennej, racjonalnego użytkowania ziemi, rozwoju regionalnego, a także działań w sferze socjalnej. Z drugiej strony na podstawie danych historycznych, a także opracowywanych prognoz, zamierzamy rozważyć jakie mogą być skutki przyrodnicze, gospodarcze i społeczne odlesień.

Serdecznie zapraszamy do zaprezentowania własnych obserwacji i przemyśleń oraz do udziału w dyskusji. *

Wszelką korespondencję oraz zapytania prosimy kierować na adres: TSE Wydziiałł Biiollogiiii ii Ochrony Środowiiska UMK,, ul. Lwowska 1, 87-100 Toruń tel: (56) 611 25 17, (56) 611 25 26, e-mail: tse@umk.pl

Informacje bieżące i karta uczestnictwa dostępne są również na stronie internetowej: www.tse.umk.pl

WAŻNE DATY

1. do 15 kwietnia - nadsyłanie zgłoszeń
2. do 15 maja - nadsyłanie streszczeń (instrukcja poniżej) i dokonywanie wpłat
3. 27–28 czerwca SEMINARIUM
4. do 31 października - nadsyłanie artykułów przygotowanych do publikacji

LOKALIZACJA Konferencja odbywać się będzie w budynku Wydziału Biologii i Ochrony Środowiska UMK w Toruniu. Opłata wpisowa (obejmująca m.in. materiały konferencyjne): - studenci, doktoranci: 150 zł. - pozostali uczestnicy: 250 zł. Dodatkowo w karcie zgłoszenia można zaznaczyć opcję wspólnej, uroczystej kolacji (piątek, 27 czerwca) oraz sesji terenowej, która odbędzie się w leśnej szkółce kontenerowej prowadzonej przez Nadleśnictwo Dobrzejewice (sobota, 27 czerwca, dojazd zapewniają organizatorzy). Koszt kolacji to dodatkowe 100 zł, a sesji terenowej – 20 zł. Wpłaty wpisowego (łącznie z dodatkowymi opłatami jeśli zostaną wybrane) należy dokonać do 15 maja 2014 r.

Proponujemy druk tekstów w języku angielskim w międzynarodowym czasopiśmie Ecological Questions. Wszystkie artykuły i komunikaty zgłoszone do druku zostaną poddane normalnej procedurze redakcyjnej.

więcej informacji na stronie: www.tse.umk.pl

Mieczysława Aldona Fenyk

Dr inż. Mieczysława Aldona Fenyk - asystent w Katedrze Botaniki i Ochrony Przyrody Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego w Olsztynie.

Zainteresowania naukowe: florystyka, fitosocjologia, dendrologia, arborystyka zielarstwo i ziołolecznictwo, ochrona przyrody, ekologia roślin. Od początku pracy zawodowej prowadzi badania dotyczące funkcji biocenotycznych różnego typu zadrzewień. Od 7 lat wykonuje inwentaryzacje florystyczne w alejach przydrożnych Warmii i Mazur. Treścią badań naukowych jest określenie wpływu różnego rodzaju zadrzewień na zwiększenie różnorodności biologicznej w krajobrazie rolniczym.

Miłośniczka drzew – wytrwale szkoli się i zgłębia swoją wiedzę w zakresie nowoczesnych metod i technologii ich ochrony. Jej zainteresowania zawodowe skupiają się również na właściwej pielęgnacji, ochronie drzew i ich mieszkańców oraz planowaniu zadrzewień. Od 2013 roku bierze udział w ogólnopolskim programie Drogi dla Natury, finansowanym z funduszy unijnych (Life +) i Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska, a realizowanym przez organizacje społeczne (Fundację EkoRozwoju i partnerów), we współpracy z zarządcami dróg i administracją samorządową. Ma on na celu odwrócenie trendu zanikania drzew w przestrzeni publicznej, ze szczególnym uwzględnieniem drzew przydrożnych. W programie Aldona Fenyk pełni funkcję animatora lokalnego, odpowiedzialnego za realizację programu na terenie gminy Jonkowo.

Autorka i współautorka wielu inwentaryzacji florystycznych i fitosocjologicznych, specjalistycznych operatów, opinii i ekspertyz dendrologicznych, w tym sądowych. Posiada duże teoretyczne i praktyczne doświadczenie w zakresie ochrony drzew w procesie inwestycyjnym i na placu budowy. Prowadzi oraz uczestniczy w konsultacjach przyrodniczych dla inwestycji drogowych na obszarze województwa warmińsko-mazuskiego.

Prowadzi szkolenia z zakresu: rozpoznawania drzew, podstawowej diagnostyki stanu zdrowotnego i ryzyka upadku drzewa, ochrony drzew podczas inwestycji, prawidłowej pielęgnacji drzew oraz projektowania alej i wykonywania nasadzeń.

Zawodowo i prywatnie zajmuje się również wykorzystaniem roślin leczniczych. Prowadzi prace związane z określeniem zasobów roślin leczniczych na terenie województwa warmińsko-mazurskiego. Interesuje się również historią wykorzystania roślin leczniczych.

W ramach zajęć dydaktycznych prowadzi warsztaty, na których uczestnicy nie tylko poznają zioła, ale również przyrządzają je według staropolskich receptur. W ramach zajęć dydaktycznych prowadzi zajęcia i wykłady z przedmiotów:

• Dendrologia 
• Rośliny lecznicze 
• Ziołoznawstwo i techniki zielarskie Na kierunku dziedzictwo kulturowe i przyrodnicze będzie prowadzić ćwiczenia: 
• Dziedzictwo przyrodnicze Polski Północno-wschodniej (zajęcia terenowe) 
• Flora i roślinność Polski

Blogowanie o dziedzictwie przyrodniczym i kulturowym

W najnowszym numerze miesięcznika "Made in Warmia and Mazury" przeczyrać mozna o blogowaniu. Oczywiscie na temat szeroko rozumianego dziedzictwa przyrodniczego i kulturowego. Nowy numer magazynu "Made in. Warmia & Mazury" w wersji internetowej: http://issuu.com/madeinwm/docs/made_in_nr04_03-04_2014

Made in. Warmia & Mazury to pierwszy w naszym regionie regionie bezpłatny lifestylowy magazyn o modzie, biznesie, kulturze, ciekawych ludziach i wyjątkowych miejscach. Inspiracją są Warmia i Mazury, a w szczególności ludzie, którzy tę krainę czynią wyjątkową. Oni tu żyją i tworzą. Twórcy miesięcznika (bezpłatna wersja papierowa do odszukania w róznych miejscach publicznych) zamierzają dowodzić, że nie trzeba żyć w Paryżu, by wielki świat mieć tu, na Warmii i Mazurach.
Chcą odnajdywać ludzi kreatywnych i odważnych. Chcą rozbudzać do działania, lepszego życia i osiągania nowych celów.

Strona internetowa magazynu: http://e-madein.pl/madein/

Dziedzictwo regionlne i zachwyt lokalnoscia odkrywac mozna na rózne sposoby. Jest zapotrzebowanie... a my, uruchamiając studia licencjackie i podyplomowe chcemy kształcić kadry. Interdyscyplinarnie i wszechstronnie.

St. Cz.

Dziedzictwo na roll-upie